• สวนสัตว์ดุสิต
  • สวนสัตว์เปิดเขาเขียว
  • สวนสัตว์เชียงใหม่
  • สวนสัตว์นครราชสีมา
  • สวนสัตว์สงขลา
  • สวนสัตว์อุบลราชธานี
  • สวนสัตว์ขอนแก่น
  • คชอาณาจักร

โรหิสรัตน์ละมั่งหลอดแก้วตัวแรกของโลก

ความสำเร็จโครงการอนุรักษ์ วิจัยละมั่งขององค์การสวนสัตว์

ตลอดเวลาหลายปีที่ผ่านมาองค์การสวนสัตว์ได้เน้นการวิจัยสัตว์ป่าสงวนและสัตว์ป่าหายากของไทยมาโดยตลอด เช่น ช้างไทย เลียงผา กวางผา สมเสร็จ เก้งหม้อ นกกระเรียนไทย และละมั่ง ซึ่งเป็นโครงการวิจัย ต้นแบบที่บูรณาการทั้งการวิจัยในห้องปฏิบัติการ สวนสัตว์ และสถานีเพาะเลี้ยงสัตว์ป่า ตลอดจนการนำคืนสู่ป่าธรรมชาติ ละมั่งเป็น ๑ ใน ๑๕ สัตว์ป่าสงวนของไทย และเป็นสัตว์ป่าตระกูลกวางที่มีสถานะใกล้สูญพันธุ์ โดยไม่มีเหลืออยู่ในธรรมชาติของประเทศไทยมากว่า ๕๐ ปี เนื่องจากการถูกล่า และถูกบุกรุกพื้นที่ป่า ในประเทศไทยเคยมีละมั่ง ๒ สายพันธุ์ คือพันธุ์ไทย (Rucervus eldii siamensis) และพันธุ์พม่า (Rucervus eldii thamin) โดยทั้งสองชนิดสูญพันธุ์จากธรรมชาติและมีเหลืออยู่ในสภาพการเพาะเลี้ยงเท่านั้น (ละมั่งพันธุ์ไทยมีไม่เกิน 50 ตัวในทุกแหล่งเพาะเลี้ยงของไทย ในขณะที่ละมั่งพันธุ์พม่า น่าจะมีอยู่มากกว่า 1,000 ตัวในประเทศไทย)

จากปัญหาการผสมเลือดชิด (inbreeding) จึงต้องมีการพัฒนาให้เกิดความหลากหลายทางพันธุกรรมเพื่อการดำรงประชากรอย่างยั่งยืน เทคโนโลยีทางการสืบพันธุ์ ได้แก่ การเก็บเชื้ออสุจิแช่แข็ง การผสมเทียม การปฏิสนธิภายนอกร่างกาย (in vitro fertilization; IVF) จึงเป็นเครื่องมือสำคัญที่ช่วยแก้ไขปัญหาความไม่สมบูรณ์พันธุ์ และรักษาพันธุกรรมที่ดีของสัตว์ป่าไว้ให้ยั่งยืน นอกจากนี้ยังเป็นวิธีที่ช่วยผลิตลูกสัตว์จากไข่ (โอโอไซต์) และตัวอสุจิแช่แข็งจากสัตว์ที่ตายแล้วด้วย โครงการการขยายพันธุ์ละมั่งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อเพิ่มจำนวนประชากรสัตว์ป่าใกล้สูญพันธุ์ให้มีพันธุกรรม และสุขภาพที่ดี และสามารถนำคืนละมั่งสู่ธรรมชาติได้ต่อไป ให้สามารถดำรงเผ่าพันธุ์ในผืนป่าเมืองไทยอีกครั้ง

องค์การสวนสัตว์ร่วมกับคณะสัตวแพทยศาสตร์ มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ เริ่มศึกษาการใช้เทคโนโลยีการผสมเทียม (Artificial insemination) ในละมั่ง เพื่อกระจายพันธุกรรมดีของเพศผู้เป็นการช่วยเพิ่มความหลากหลายทางพันธุกรรมของสัตว์ป่า โดยการฉีดน้ำเชื้อที่ผ่านการแช่แข็งของพ่อพันธุ์พันธุกรรมดีเข้าสู่ปีกมดลูกของเพศเมีย จนนำไปสู่ความสำเร็จในการผลิตลูกละมั่งจากการผสมเทียมเพศเมีย เมื่อวันที่ ๑๔ กุมภาพันธ์ ๒๕๕๒ จำนวน  ๑ ตัว ซึ่งถือเป็นตัวที่ ๒ ของโลก ชื่อ “อั่งเปา” เมื่อปี พ.ศ. ๒๕๕๓ (ตัวแรกเกิดที่สถาบันสมิทรโซเนียน สหรัฐอเมริกา) นับเป็นความสำเร็จก้าวแรกอันน่าภาคภูมิใจของกระบวนการวิจัยเพื่ออนุรักษ์สัตว์ป่าหายากของไทย

เมื่อวันที่ ๒๕ พฤษภาคม ๒๕๕๕ องค์การสวนสัตว์ได้ร่วมกับพันธมิตรเชิงวิชาการหลายหน่วยงาน เช่น คณะวนศาสตร์และคณะสัตวแพทยศาสตร์ มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ และกรมอุทยานแห่งชาติ สัตว์ป่า และพันธุ์พืช ในการปล่อยกลับคืนสู่ธรรมชาติ โดยมี พระเจ้าหลานเธอ พระองค์เจ้าอทิตยาทรกิตติคุณ เสด็จเป็นองค์ประธานในการปล่อยลูกละมั่งผสมเทียม และแม่กลับสู่ธรรมชาติ ณ หน่วยพิทักษ์ป่าห้วยสะด่อง เขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าสลักพระ จังหวัดกาญจนบุรีด้วยการต่อยอดพัฒนาเทคโนโลยีขึ้นมาอีกขั้น ในปี ๒๕๕๓ ทีมงานวิจัยองค์การสวนสัตว์นำโดย น.สพ. สุเมธ กมลนรนาถ น.สพ.ดร.บริพัตร ศิริอรุณรัตน์ และสพ.ญ.ดร.อัมพิกา ทองภักดี ทีมงานสวนสัตว์เปิดเขาเขียว และความร่วมมือของหลายหน่วยงาน ได้แก่ ผศ.น.สพ.ดร. ธีรวัฒน์ ธาราศานิต จากคณะสัตวแพทยศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย อ.น.สพ.ดร. สิทธวีร์ ทองทิพย์ศิริเดช จากคณะสัตวแพทยศาสตร์ มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ Dr. Debra Berg จากสถาบัน Ag Research ประเทศนิวซีแลนด์ และ Dr. Pierre Comizzoli จาก Smithsonian Conservation Biology Institute ประเทศสหรัฐอเมริกาได้พัฒนาการใช้เทคโนโลยีทางการสืบพันธุ์ขั้นสูง ในการผลิตตัวอ่อนของละมั่งพันธุ์พม่าด้วยวิธีการ ปฏิสนธิภายนอกร่างกาย (ผลิตตัวอ่อนหลอดแก้ว หรือ ไอวีเอฟ, in vitro fertilization; IVF) เพื่อศึกษาการพัฒนาของตัวอ่อนละมั่ง ซึ่งตัวอ่อนเกิดจากการนำไข่ (โอโอไซต์) จากรังไข่ของละมั่งที่ได้รับการกระตุ้นให้มีการพัฒนาของฟอลลิเคิล และเลี้ยงร่วมกับตัวอสุจิจากการแช่แข็งซึ่งคัดเลือกจากพ่อแม่ที่มีพันธุกรรมดี ให้ตัวอ่อนมีการพัฒนาภายนอกร่างกายที่มีการปรับสภาพแวดล้อมให้ใกล้เคียงกับร่างกายละมั่ง จนประสบความสำเร็จในการผลิตตัวอ่อนละมั่งระยะบลาสโตซีสได้เป็นครั้งแรกของโลก เมื่อวันที่ ๓๐ มีนาคม ๒๕๕๓ และได้ย้ายฝากตัวอ่อนเข้าสู่ท่อนำไข่ของแม่ละมั่ง อุ้มบุญจำนวน ๓ ตัว ณ สวนสัตว์เปิดเขาเขียว ผลการวิจัยพบว่าละมั่งแม่อุ้มบุญ จำนวน ๒ใน ๓ ตัว (๖๖.๗%) ตั้งท้อง แต่คลอดลูกตายก่อนกำหนด ผลทางจุลพยาธิวิทยาระบุว่าลูกละมั่งตายจากสาเหตุการสำลักน้ำคร่ำ(amniotic aspiration pneumonia) ซึ่งอาจเกิดจากความเครียดในช่วงท้ายของการตั้งท้อง และกระบวนการคลอดในเดือนกุมภาพันธ์ ปี ๒๕๕๔ คณะวิจัยได้พัฒนากระบวนการต่างๆ เพื่อลดปัจจัยสี่ยงในการผลิตลูกละมั่งหลอดแก้ว เช่น การวางยาสลบ การจัดการเพื่อลดความเครียดที่อาจเกิดขึ้น และได้ย้ายฝากตัวอ่อนสู่แม่ตัวรับทั้งหมด ๘ ตัว พบว่าแม่รับ ๑ ตัวตั้งท้อง และสามารถคลอดลูกละมั่งหลอดแก้วเพศเมียที่มีความสมบูรณ์ได้สำเร็จเป็นครั้งแรกของโลกในวันที่ ๑๗ ตุลาคม ๒๕๕๔

องค์การสวนสัตว์เห็นว่าความสำเร็จดังกล่าวนั้นเป็นความภาคภูมิใจของชาติไทย และเหมาะสมที่จะนำลูกละมั่งหลอดแก้วนี้ขึ้นน้อมเกล้าน้อมกระหม่อมถวายองค์พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว  เนื่องในโอกาสงานเฉลิมพระเกียรติพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว เนื่องในโอกาสพระราชพิธีมหามงคลเฉลิมพระชนมพรรษา ๗ รอบ ๕ ธันวาคม ๒๕๕๕ และขอพระราชทานชื่อลูกละมั่งเพื่อเป็นสิริมงคล ราชเลขาธิการในพระองค์ ได้นำความกราบบังคมทูลพระกรุณาทราบฝ่าละอองธุลีพระบาทแล้ว ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ พระราชทานชื่อลูกละมั่ง ว่า "โรหิสรัตน์" มีความหมายคือ (โรหิส –ละมั่ง) + (รัตน์ – แก้ว) = ละมั่งแก้ว นำมาซึ่งความปิติยินดีในพระมหากรุณาธิคุณ ล้นเกล้าล้นกระหม่อมแก่คณะวิจัยทั้งหลาย รวมทั้งผู้ที่ได้ทราบข่าวในพระมหากรุณาธิคุณครั้งนี้ทีมนักวิจัย และผู้บริหารขององค์การสวนสัตว์ ยังคงมุ่งมั่น เพื่อเร่งวิจัยต่อยอดการวิจัยการขยายพันธุ์ด้านเทคนิคหลอดแก้วนี้กับละมั่งพันธุ์ไทยซึ่งหายากกว่าละมั่งพันธุ์พม่า และต่อยอดสู่สัตว์ชนิดอื่นๆเพื่อการอนุรักษ์สัตว์ป่าที่สำคัญ ความสำเร็จที่เกิดขึ้นเป็นการร่วมเฉลิมฉลองทศวรรษแห่งความหลากหลายทางชีวภาพนี้ และเป็นผลจากความร่วมมือของนักวิทยาศาสตร์ไทยและพันธมิตรทางวิชาการระดับโลก ทำให้ศักยภาพของไทยเป็นที่รู้จักและยอมรับในระดับนานาชาติ

 
ปฏิทินกิจกรรม

สมัครรับข่าวสาร